Zaanstreek Actueel, 30 november 2006
Dré Prijs

Magistraal spel van MUZtheater in Shaplins stuk 'Romeo Delta'

Het MUZtheater heeft met Romeo Delta een opmerkelijk toneelstuk op de planken gezet. Adriano Shaplin was 24 jaar toen hij het stuk schreef dat mag worden beschouwd als een rechtstreekse aanval op de 'War on Terrorism'. Shaplin schreef het stuk voor het Amerikaanse toneelgezelschap The Riot Group. De première was in Schotland tijdens het festival van Edinburgh drie jaar geleden. Daar werd 'The Pugilist Specialist', zoals het stuk oorspronkelijk heet,  bekroond met een First of the First en kreeg daarna in de media ook zeer goede kritieken. Zelfs in New York was er sprake van enthousiasme en dat is op z'n minst opmerkelijk gelet op de wijze waarop Shaplin de politiek-militaire context schetst rond de 'War on Terrorism' en niet te vergeten de brede steun die Bush voor zijn handelen kreeg na 9/11.

'Pugilist Specialist' is doordesemd met Shaplin's provocerende visie op de handelswijze van de regering Bush, die met de 9/11-tragedie aan de haal ging om de eigen politieke agenda te kunnen uitvoeren. De emotionele reacties op de tragedie werden door de Amerikaanse regering gebruikt om de oorlog tegen het terrorisme te kunnen voeren. Democratie hoor je niet te baseren op emoties. De rede is de basis voor een democratie vindt Shaplin. Het is duidelijk dat in zijn toneelstuk 'de rede' niet aanwezig is, maar gaandeweg ontstaat bij de toeschouwer, geconfronteerd met de snoeiharde, mensonterende realiteit, een denkproces waarvan de uitkomst slechts kan zijn: 'zo wil ik het niet!' Dit is precies wat Shaplin wil bereiken: mensen tot denken aanzetten over wat er in de maatschappij gebeurt.

Romeo Delta
Een doel dat het MUZtheater met de Nederlandse versie Romeo Delta zeker heeft bereikt. Aanvankelijk was de zaal, vol met jongeren, onrustig. Het spel van de vier acteurs was echter zo knap een meeslepend dat al na een kwartier de zaal om was. Dat was ook nodig, want om te begrijpen wat er ging gebeuren was het zaak bij de les te blijven.

Dit waren niet zomaar mariniers. Deze mariniers hadden een lange staat van dienst en kregen daarom een geheime opdracht. In een sobere decor, slechts een Amerikaanse vlag in het midden van het toneel, een per scène wisselend aantal stoelen en een bandrecorder, speelt het zich allemaal af. We maken eerst kennis met de rol van de mariniers. Meteen wordt duidelijk waarom deze drie supermariniers uitverkoren zijn voor de geheime opdracht. Emma Stein, explosieven-expert en vanwege haar vastberadendheid. Zij zal nog een cruciale rol spelen in het verloop van Romeo Delta. Vicky Wesseling speelt deze prachtige rol met verve. Ze is Stein, speelt haar verontwaardiging over hoe mannen tegen vrouwen aankijken in het leger zeer geloofwaardig. Je kan niet anders dan het met haar eens zijn. Luitenant Studdard is communicatiespecialist en een zenuwmoot. Jurre Schreuder speelt deze rol en zet Studdard neer op een manier dat je het gevoel krijgt voor deze vent te moeten oppassen. Hij denkt niet na, hij voert uit en gaat daarin zeer ver, zelfs zover dat een toeschouwer met de vraag blijft zitten of militaire erecodes er nog wel toe doen. Scherpschutter Freud, gespeeld door Peter Post, is misschien wel het meest stereotype karakter voor een militair. Macho ('Stein wil je negen kinderen van me?'), gaat voor de opdracht en blijkt trots op de lange lijst afgewerkte doelen.

Het trio probeert elkaar uit te horen over wat ze moeten gaan doen. Ze weten echter van niets. Ze moeten trouwens oppassen met wat ze zeggen, want alles wordt geregistreerd. Pas als kolonel Johns, gespeeld door Felix-Jan Kuypers, op het toneel verschijnt ontstaat meer duidelijkheid. Kuypers schrijft in zijn dagboek op muz.nl: "Als rabiate pacifist blijft het voor mij moeilijk om te denken en handelen als een 'goed getrainde marinier'; het gaat nog steeds geheel tegen mijn wezen in om mij in te leven in de rol van een meedogenloze vechtmachine". Hij slaagt er niettemin geweldig in. Daar staat een kolonel die niet met zich laat sollen, maar ook een kolonel die gaandeweg het stuk doelen en belangen met elkaar verwisselt, waardoor de uitvoering van de opdracht een macabere wending krijgt. Hoewel het effect daarvan pas ten volle duidelijk wordt aan het eind van het stuk, voel je als aandachtige toeschouwer dat het verkeerd gaat aflopen.

De mariniers moeten een staatshoofd van een schurkenstaat in het Midden-Oosten elimineren. Het gaat om de 'bebaarde dame'. Hoe 'zij' eruit ziet blijkt nog moeilijk vast te stellen. Tijdens een test slagen de mariniers er niet in de bebaarde dame te identificeren. De spanning loopt daarna zo hoog op dat Emma Stein de kolonel vraagt haar van de opdracht te halen. Nadat de andere mariniers zijn weggestuurd besluit Johns na een emotionele tête-à-tête met Stein haar niet van de opdracht te halen, maar haar de leiding over de operatie te geven. Een bizarre wending, omdat kolonel Johns nu ressorteert onder luitenant Stein. Een besluit waar de andere drie luitenants niet direct mee instemmen. Een besluit dat bovendien een ander doel dient. Dit blijkt als de kolonel Studdard apart neemt en hem inseint wat hij wil of misschien wel niet wil bereiken met de geheime missie. Daarvan zijn Stein en Freud niet op de hoogte gesteld. In het schokkend onderonsje wordt het de toeschouwer duidelijk waar het militair industrieel complex en de politiek op uit zijn. Met een eindige oorlog tegen 'het' terrorisme heeft dat niets te maken.

Als toeschouwer weet je dat het vanaf dit moment niet goed kan aflopen met deze missie. De mariniers dringen door tot in het hol van de leeuw. Het viertal splitst zich op in twee groepen. Studdard en de kolonel zijn bij elkaar. Het andere duo bestaat uit Stein en scherpschutter Freud. Stein heeft het doel in haar vizier en wacht op het commando van Johns om Freud te laten schieten. Johns geeft via communicatiespecialist Studdard een opdracht door aan Freud. Alleen Freud hoort die. Stein vraagt bevestiging om te mogen schieten, voordat het doel uit zicht is. Freud krijgt een bevel ('Als je dit bevel negeert is het je laatste…') en vuurt… Het spel van de acteurs in deze verreweg indringendste scene uit Romeo Delta is indrukwekkend. De toeschouwers blijven verbijsterd achter. Chapeaux Ben Harrison (regisseur) en MUZ-theatercast!

Voorstelling gemist? Het wordt nog uitgevoerd tot en met 10 februari 2007 op diverse lokaties. Meer informatie: zie website van het MUZtheater.nl De voorstelling is ook bijzonder geschikt als schoolvoorstelling!

 
   
 
De Volkskrant, 19 december 2006
Bart Deuss

Strijd tegen ‘bebaarde dame’ in het Nederlands is ongevaarlijk

In Romeo Delta van het MUZtheater gaan ze samen op geheime missie: een joviaal gestoorde macho scherpschutter, een ongevoelige verbindingsofficier en een kolonel die zo graag op een invoelende manier leiding wil geven. De vierde, een vrouwelijke marinier, is als vrouw in een mannensysteem, bron van onrust en bovendien is zij de explosievenspecialist. Doel is het omleggen van ‘de bebaarde dame’, codenaam voor een leider in het Midden-Oosten.

Het MUZtheater kiest voor een frontale aanpak: een spervuur van militair getier en gedril. Al snel vertoont het systeem de haarscheurtjes die de ondergang ervan aankondigen. De tekst zit boordevol curieuze betogen die alleen hele vreemde, buiten iedere realiteitszin vertoevende idioten uit kunnen spugen. Die gekte komt echter niet van de grond. Ondanks de enorme inzet van de acteurs blijft het stuk steken in een ijverig woordensalvo.

Het stuk is een vertaling van Pugilist Specialist van de jonge Amerikaanse auteur Adriano Shaplin, geschreven voor The Riot Group uit New York. Shaplin ageert ermee tegen de oorlogsvoering van zijn land en schreef die aanklacht op het lijf van Amerikaanse acteurs. Alleen al daarom is deze Nederlandse versie een gewaagde onderneming. Een Amerikaanse acteur die een doldrieste Amerikaanse kolonel speelt, kan direct op commentaar rekenen. Hier kijk je naar Nederlandse acteurs die Amerikaanse militairen spelen. De afstand relativeert, de spitsvondige waanbeelden en wrange grappen blijven ongevaarlijk.

De vijand, zo blijkt uiteindelijk, is niet zozeer die beoogde Arabische meneer ‘met de baard’ maar bevindt zich in eigen gelederen. De paranoia, waarvan je je goed kan voorstellen dat die in de Amerikaanse oerversie van de vloer spatte, blijft hier binnen de op de vloer afgetekende lijnen.