Leeuwarder Courant, 22 maart 2007
Gooitsen Eenling 

Zware Wagner als vederlichte speeltuin

LEEUWARDEN - Het is misschien vloeken in de kerk maar de zestien uur durende opera ‘Der Ring des Nibelungen’ van Richard Wagner is mij te zwaar, te bombastisch. Al die goden, al die helden, je raakt de weg kwijt in dat mythisch geweld. Als dan MUZtheater belooft het verhaal van ‘De Ring’ terug te brengen tot een geestige vertelling van twee uur, verdenk je ze minstens van hoogmoed. Niets blijkt minder waar: het was gisteravond wonderwel toeven in deze vederlichte speeltuin.

Kartonnen dozen vormen een bar, waaraan de zes spelers het avontuur beginnen. Een soap over macht, vrouwen en goud. ‘I want it all’, zingen ze live Queen na, en ze doelen dan ook op de Ring die heerschappij over heel de wereld biedt.

Moeiteloos switcht dit multiculturele gezelschap van vertellen naar spelen en wisselt men voortdurend van personage. ‘En dan was ik Siegfried en dan was jij Brünnhilde’. Een dj kleurt het geheel met hedendaagse muziek en flarden Wagner. Wat een spelvreugde, wat een fabelachtige ode aan de verbeeldingskracht.

Want de kartonnen bar wordt algauw een kasteel, reuzen hebben gigantische kartonnen armen, goudstaven zijn dozen vol licht en het kapotte kartonnen zwaard wordt gerepareerd door er een stok in te steken. Kinderlijke eenvoud, superieur uitgewerkt. Elk van de vier opera’s in een eigen speelstijl. Kortom: genieten geblazen.

En tussen de vele hilarische momenten is er ook plaats voor verstilling. Bijvoorbeeld als Wotan mijmert over de ellende die de Ring met zich meebrengt. Is het mijn schuld of is het de schuld van dat het altijd zo gaat? En wat te denken van
het slotbeeld. Goden worden geboren in de dageraad en lossen op in de schemering, verzucht Wotan. Dan steekt hij een sigaret op en verdwijnt hij langzaam in het vuurrode avondlicht. Maar de voorstelling gloeit nog heel wat uren na.

Noordhollands Dagblad, 9 maart 2007
Hans Visser

Elan kleurt ‘Ring des Nibelungen’

Uiteindelijk heeft de oude Richard Wagner toch het laatste woord. Want hoe ingrijpend regisseur Theo Fransz ook met de tekst van de oude meester heeft gestoeid en zijn muziek uit ‘Der Ring des Nibelungen’ tot een absoluut minimum heeft geproduceerd, Wagners boodschap is na het ineenstorten van de wereld niet mis te verstaan: de lichte klank van violen uit de luidspeakers voorspelt een nieuwe dageraad, een nieuwe betere wereld.

Die hoop lijkt in de nieuwe voorstelling van het MUZtheater aanvankelijk behoorlijk te zijn vervlogen. Wagner laat in ‘Der Ring’ zien dat de combinatie machtswellust en gebrek aan liefde slechts desastreus kan zijn. De god Wotan getuigt zelfs dat de ondergang van de wereld het gevolg is van zijn eigen grote falen, dat dit falen niet te voorkomen was, net als een natuurramp.

Deze nieuwe MUZ-productie beleefde woensdag zijn première in het Zaandamse Zaantheater. Wagner schreef ‘Der Ring des Nibelungen’ als een vierdelige opera, gebaseerd op het oude Germaanse Nibelungen lied. Op zich was het dus niet zo erg om van die opera, een gewoon toneelstuk te maken. Toch is dat gegeven met al zijn hoofd en bijfiguren zelfs na weglating van haast alle muziek zo veelomvattend, dat het ondoenlijk is ‘Der Ring’ in één avond te persen. Vandaar dat de zes acteurs hele stukken moesten vertellen. Schitterende passages zijn omwille van de lengte opgeofferd. Jammer, want de eerste acte van ‘Die Walküre’ over gepassioneerde liefde tussen een broer en een zuster die elkaar niet kennen, had een aangrijpend hoogtepunt kunnen zijn. In plaats daarvan is het alsof juist bijna niets in dit verhaalaangrijpend mag zijn. Deze voorstelling heeft zelfs een hoge amusementswaarde.

In het begin zijn zelfs nogal wat overjarige tophitjes verwerkt. Leuk voor de jeugd, maar aan het verhaal voegt dat niets toe. Ook van een intrigerend strak verteld verhaal was geen sprake, wel van een aantal leuke scènes, die bijna op zich zelf hadden kunnen staan.

De kostumering is alledaags terwijl het decor is opgebouwd uit verhuisdozen.
Ook de rekwisieten zijn van karton. Origineel, maar een hele avond kijken naar een stapel kartonnen dozen, is op den duur wat saai. Juist een kleurrijk verhaal als dit, met zijn vaak magische momenten, schreeuwt om een kleurrijkere aanpak. Die zat nu vooral in het elan waarmee gespeeld. Juist dat zorgt er voor dat aan ‘Der Ring’ plezier valt te beleven.

Macht, vrouwen en goud

Ligt het nou aan mij of gaat het gewoon altijd fout? Dat vraagt de oppergod Wotan zich diverse keren af, in De Ring. Bij het MUZtheater maakte het voormalig lid van de Zaanse groep, Theo Fransz, een compacte versie van dit vermaarde werk over godenstrijd en menselijk onvermogen.

Fransz plaatst een zestal acteurs rond een bar van kartonnen dozen. Kroegenpraat en karton, dat is niet zo’n slechte associatie bij dit oerstuk over razende goden en opportunistische types. Zoals Wotan aan het begin kernachtig samenvat, in een Rotterdams accent: het draait allemaal om macht, vrouwen en goud. Waarna alle vijf de delen van De Ring in moorddadig tempo voorbijkomen hetgeen onvermijdelijk leidt tot de ineenstorting van de kartonnen kroeg.

Met eenvoudige middelen – waaronder uiterst vermakelijke kartonnen decorstukken en zelfs de kostuums zoals de wapenuitrusting van Brunhilde, en uit toiletrollers gemaakte reuzenhanden – kleden de acteurs zich ter plekke om tot de reeks personages die voorbij komen. Met name in het begin komen daar de nodige deuntjes aan pas, die niet allemaal even vlotjes en zuiver van het podium rollen. Het is een typische Fransz-benadering: gebruik van Evergreens op een vrolijke, uitbundige wijze, op het randje van schmier. Dat wreekt zich hier omdat de acteurs wat zang betreft hier en daar ernstig in gebreke blijven. Pas na de Walküre, die vertellend gedaan wordt, komt het team op gang en is er meer balans tussen de behoefte aan lollig doen en de vertelling zelf.

Mooi is de passage waarin Brunhilde als eerste om positieve redenen de ring weigert af te staan – die staat immers symbool voor de liefde en de trouw die Siegfried haar heeft gezworen. Jaike Belfor (een van de uitblinkers van de niet geheel evenwichtige cast) speelt de scène prachtig onderkoeld, aangenaam na alle uitbundigheid die eraan vooraf ging.

De grote verdienste van de bewerking en regie van Fransz is dat dit grote en complexe werk zo goed te volgen is. De moraal van De Ring is op simpele wijze in hedendaagse termen vervat zonder in simplisme te vervallen. Goed omgaan met macht is weinigen gegeven en zowel mensen als ‘de mindere goden’ maken er op indrukwekkende wijze een potje van.

Krijg de klere, Rijnwijven!
Wagner op de hak genomen!

Goed idee van Theater Achterom om een Wagner soirée in het Hilversumse Raadhuis te houden. Van bouwmeester Dudok is bekend dat hij bij het ontwerpschetsen graag Wagnermuziek op zijn toetergrammofoon speelde. Wie Wagner werkelijk waardeert weet waarom hij wild was op stafrijm en dat er hele bibliotheken over hem zijn volgeschreven.
En daarop borduurt het uit Zaandam afkomstige MUZtheater stevig voort, alhoewel doorbeuken meer op zijn plaats is.

Even repeteren: de Ring wordt normaliter in vier avonden uitgevoerd (Rheingold, Walküre, Siegfried en Götterdämmerung). Drie meiden, drie jongens, twee gitaristen/technici spitten in 2 uur verbaal de hele Ring des Nibelungen door. Het was donderdag hun laatste publieksvoorstelling. Netspanningsbrom uit de luidsprekers verving het machtige en lang aangehouden Es-akkoord  uit Das Rheingold. Decorstukken en rekwisieten waren van karton. Een Wotan als Haagse Harry en Siegfried met een hazelip. Wat is theater toch oneindig veel spannender dan tv!

Met weinig middelen weten deze zes acteurs in één avond zo´n slordige dertig typetjes neer te zetten en daarbij veel illusies op te bouwen en door hun rauwe aanpak ook weer door te prikken. Prachtig hoe de reuzen Fasolt en Fafner ontstonden uit kartonnen armkokers en dito kolenschophanden. Je haren gaan ervan overeind staan. Hoe mooi is Wotans kasteel Walhalla, wanneer je het uit verhuisdozen opbouwt en die aan het slot van Götterdämmerung over het podium laat donderen. Is Tom Jones in She´s a Lady geen prachtige prelude op de rijnwijven? Passen de Pointer Sisters met Fire niet prima in de plaats van Feuerzauber? En vanzelfsprekend is Sam Cookes Chain Gang een prachtige metafoor voor de zwoegend-smedende Mime en zijn makkers in Nibelheim.

Na de recente successen van De Nederlandse Opera met de Ring (ook op CD en DVD) had het drukker mogen zijn in de Burgerzaal. Vergeten we niet dat ons land kan bogen op een (nog levende) Wagnervereeniging die vanaf 1884 grootse dingen tot stand bracht en nog nasuddert in een heldenvereerderig lezingenprogram. Elke Wagnerparodie wordt vanzelfsprekend afgemeten aan de onnavolgbare Engelse comédienne Anna Russell die the Ring of the Nibelungs in 20 minuten neerkwastte en met deze act 20 jaar lang gierend succes had. Daar kan MUZ net niet aan tippen. MUZ lijkt me voortgekomen uit het aloude vormingstheater voor de middelbare schoolleeftijd. Wie over de schouders van zijn kinderen meekeek naar videogames en Harry Potter, weet dat daar stevig leentjebuur wordt gespeeld bij de sagenwereld waarin ook Wagner grossiert. MUZ spreekt de taal van de aanstormende twintiger. Da’s andere spraak dan Wagner hanteert. MUZ smeedt op zijn eigen manier een brug om de Einzug der Götter im Walhall te faciliteren. Ik heb een erg leuke avond gehad en – o ja – ik miste het paard Grane. En nou maar eens zien hoeveel scholieren stiekem thuis de Siegfried video downloaden.