Donderdag 15 maart (Marleen Graumans)
Vandaag in het MUZtheater geweest voor een productievergadering over Head of Nails. Na al die tijd in spanning te hebben gezeten over hoe dit project vorm zou krijgen was daar ineens alle duidelijkheid. Ook fijn om nu alle gezichten bij de namen te zien. Zoals van iedereen op kantoor, maar ook van Ilke. Jurre kende ik al een beetje maar Ilke had ik nog nooit gezien. Het was goed elkaar nog even te zien, voordat we het vliegtuig pakken naar Rusland. Door de bijeenkomst drong het ineens tot me door dat we zaterdag echt al gaan!Omdat we zo weinig tijd hebben voor de repetitieperiode verwachtte ik dat we in Rusland en Portugal voornamelijk aan het werk zouden zijn met de regisseurs. Jan-Willem vertelde ons dat we ook veel van de omgeving gaan zien. Zo gaan we in Rusland 's ochtends vaak dingen bezichtigen, ook het huis waar Daniil Charms gewoond heeft. Erg leuk om te horen. Zeker omdat Jan-Willem ook vertelde dat Anatoli gewend is aan werkdagen van 10.00u t/m 00.00u. Niet dat ik niet hard wil werken, maar iets van de stad zien is ook wel erg fijn.

Mijn verwachting over het werken in Rusland met een Russische regisseur in een Russische stad in een Russisch theater is dat het er heel anders aan toe gaat dan hier in Nederland. Ik denk dat de Russen een stuk gedrevener zijn in hun manier van werken. Theater wordt er volgens mij ook veel meer gewaardeerd dan hier in Nederland. De meeste mensen in Nederland kennen Daniil Charms niet eens terwijl hij in Rusland een nationale held is. Ik denk ook dat Rusland strenger en strakker is. Ik stel me St. Petersburg voor als een stad met enorme contrasten. Denk dat ik het ook spannender vind om naar Rusland te gaan dan om naar Portugal te gaan. Ik denk dat dat komt omdat Portugal minder onbekend terrein is dan Rusland. In beide landen ben ik nog nooit geweest, maar Portugal is Europees, heeft de euro, lijkt iets of wat op Spanje, het schrift is herkenbaar. Rusland daarentegen komt me minder vertrouwd over. Ten eerste omdat het onbekend terrein is, maar ook door de geschiedenis en andere denkwijze van dit land. Maar ik heb in ieder geval evenveel zin om naar Rusland als Portugal te gaan. Juist door de tegenstellingen en de enorme verschillen van landen.

Van het werken in Portugal verwacht ik heel andere dingen. Ik heb gehoord dat de medewerkers van Teatro O Bando als een grote familie zijn. Een soort van commune. Ze doen veel samen en de werkplek ligt in een prachtig natuurgebeid in Palmela. Ik verwacht dat de werkwijze zachter en misschien zelfs wel hartelijker zal zijn dan in Rusland. Maar dit alles is enkel en alleen gebaseerd op verwachtingen. Ik ben zeer benieuwd wat er waar van zal zijn.
Daar kom ik snel genoeg achter. Zaterdag 17 maart is het zover. Nu nog inpakken en dan wegwezen! Op naar St. Petersburg.

Zaterdag 17 maart (Marleen Graumans)
Daar zijn we dan! Hartje St. Petersburg. De reis verliep voorbeeldig en de ontvangst was meer dan hartelijk. We werden zoals afgesproken opgehaald van het vliegveld en werden keurig in ons appartement afgeleverd. Het is een geweldig appartement. Heel anders dan ik me had voorgesteld. Het is vrij luxe met eigen kamers, ligbad, wasmachine, keuken, kortom alles erop en eraan. We hebben ook al meteen een schema gekregen voor deze week. Weten we meteen wat ons te wachten staat.

Het is nog heel erg onwerkelijk allemaal om hier te zijn. De indrukken van de luchthaven tot hier waren al enorm terwijl het al schemerig was. Kun je nagaan hoe het bij daglicht zal zijn.

Zondag 18 maart (Marleen Graumans)
Eenmaal in de Hermitage duurde het even voordat we in de gaten hadden dat we in de Hermitage waren. Natascha vertelde ons dat het gebouw het derde winterpaleis van Peter de Grote was geweest, maar niet dat hier nu dus ook de Hermitage was. Gelukkig werd alles duidelijk door een goede vriendin van Natascha. Zij werkt als gids in St. Petersburg en die dag nam ze ons mee op een tour langs een aantal zeer mooie dingen in de Hermitage. Alles zien is echt onmogelijk in één dag aangezien ze zo’n 300 miljoen werken hebben. Onze reisgids was echt geweldig. Ze zag eruit alsof ze zo uit een Charms-voorstelling was weggelopen, heel absurdistisch. Ik denk zelfs dat op het toneel niemand haar een geloofwaardig personage zou hebben gevonden, omdat ze zo karakteristiek was. Ze was heel klein en bol en droeg een te grote muts en een enorme groene jas en stevige laarzen. Ze praatte snel, giechelig en vooral heel veel. Ze heeft ons erg veel geleerd en getoond die dag.

De Russische mentaliteit is heel anders dan de Nederlandse. Dat merkten we erg goed in de garderobe. Jas ophangen was verplicht en er stond een enorme rij. Er stonden heel veel vrouwtjes om jassen aan te nemen, maar ze hingen allemaal voorover gebogen met hun hoofd op hun armen, omdat ze vonden dat de garderobe vol was. Steeds als er iemand wegging kwam er heel langzaam een garderobevrouwtje in beweging om de volgende wachtende te helpen. Het was prachtig om te zien. In Nederland zouden de garderobemensen stressen om meer ruimte te creëren en iedereen zo snel mogelijk naar binnen laten gaan, maar hier was totaal geen haast.

Om 16.00 uur begonnen we met de eerste repetitie. Jawel, op zondag wordt hier echt gewoon doorgewerkt. Ondenkbaar voor ons verwende Hollanders. We zaten zo boordevol nieuwe indrukken van onze spannende rondleiding door de stad en de Hermitage dat we dachten dat er echt niets meer bij kon. Maar of het nu kon of niet, meer kwam erbij. Anatoli is geweldig! Hij oogt als een echte Rus; klein, bollig en een fors rond gezicht. Ik had een botte en zeer ingetogen man verwacht die geen woord Engels zou spreken, maar hij is heel erg opgewekt, vrolijk, heel erg geïnteresseerd en zijn Engels was best goed. Al wat hij zelf niet kon vertalen deed een tolk voor hem. De repetitieruimte was hooguit 16m2. Ik had verwacht in een enorme zaal of op het podium te repeteren met midden achterin ergens de regisseur die af en toe iets zou roepen in het Russisch. Dat was dus alles behalve het geval.

Hij werkt volgens de methode van Stanislavsky, zoals bijna iedere regisseur in Rusland. We kregen dus heel veel info over de Sovjet-Unie en Leningrad in 1936 waar het verhaal van Charms zich in afspeelt. De eerste opdracht was improviseren in het Engels. Het is erg raar om te spelen en vooral te improviseren in een andere taal dan je moedertaal. Ook mooi van dit project, dan ga je een grens over, stuit je meteen op een nieuwe grens: taal. Niet kunnen communiceren zoals je wilt is echt heftig.

Maandag 19 maart (Marleen Graumans)
Dag 2 werken met Anatoli zit erop. Vanochtend in het appartement gewerkt aan de opdrachten die we gisteren mee hadden gekregen van Anatoli. We moesten de kamer van een personage beschrijven en het levensverhaal maken van onze personages. Het beschrijven van de woning kostte ons al drie uur. Daarna moesten we ons levensverhaal nog maken, waar we niet meer aan toe kwamen. Het fijne van Anatoli is dat hij je het gevoel geeft dat je niets fout kan doen. Als we dingen zeiden die niet klopten gaf hij dat aan en zocht hij samen met ons naar een andere oplossing. Ons levensverhaal ontstond gaandeweg op de vloer samen met hem.

We hebben weer heel veel gepraat en komen erg veel te weten over alles in deze periode. Ondanks dat we alledrie volgens mij flinke bewegers zijn en de kriebels voelden om de vloer op te gaan, hingen we aan Anatoli’s lippen. Hij kan dan ook prachtig vertellen. Het is verbazingwekkend hoe rustig hij werkt en hoe hij alles op zijn plek laat glijden. Na de repetitie voor de eerste keer alleen teruggegaan met de metro dat voelde erg stoer om te doen! Het ging gelukkig ook allemaal goed. Van Go’kovskaja station naar Nevskij Prospekt en dan overstappen naar Vosstanija. Alleen staat dat dan niet in die letters maar in het schrift dat de Russen gebruiken en wij echt niet kunnen lezen. Dus we mogen er trots op zijn dat het ons alleen gelukt is! Nu nog morgen zelfstandig heen en we zijn er helemaal klaar voor.

Woensdag 21 maart (Marleen Graumans)
Gisteren belachelijk hard gewerkt. Zo’n 13 uur zijn we onafgebroken bezig geweest. Ik geloof toch niet dat zooooooo lang doorwerken heel veel zin heeft. Op een bepaald punt zie je het echt niet meer. We hebben niet zoveel tijd voor onszelf, maar ik geloof dat dat voor de Russen ook een luxe is, tijd voor jezelf. Door, door, door. Soms mis ik echt de tijd om te reflecteren.
Het werken met Anatoli is geweldig en we leren erg veel, maar hij laat het ons niet echt zelf doen. We krijgen opdrachten waar we vervolgens tot diep in de nacht mee bezig zijn en daarna kunnen we van het resultaat niets laten zien, omdat hij het ons voor wil doen. Ik denk dat het door het tijdgebrek komt. Het zou dus fijner geweest zijn als we langer de tijd hadden dan konden we meer uitzoeken.

Vrijdag 23 maart (Marleen Graumans)
Gisteren een fantastische rondleiding door de stad gehad op alle plaatsen waar Charms gewoond, geleefd, gewerkt en gevangen gezeten heeft. Erg indrukwekkend om te zien. Ik krijg een steeds duidelijker beeld van wie Charms was.

Vandaag was de laatste werkdag in Rusland. We hebben erg lekker gewerkt en een presentatie gegeven aan jongeren. Daarna hadden we een nagesprek met hen. Natascha is hun docent en ze was al drie maanden bezig met de kinderen voorbereiden op de voorstelling en alles rondom Charms. Die kids wisten haast meer van Charms dan wij! Superintelligente vragen werden er gesteld. Na het gesprek kregen we een heerlijke maaltijd en namen we afscheid van iedereen. Vannacht om 3.30 uur worden we door een taxi opgehaald om naar het vliegveld te gaan. Dan gaan we op weg naar Portugal. Rusland was fantastisch, maar het vooruitzicht van Portugal is erg fijn!

Zondag 24 maart (Marleen Graumans)
Wat een dag! Vannacht nog in Rusland, nu in Portugal. En hoe!? Via Rusland naar Frankfurt, van Frankfurt naar Amsterdam, van Amsterdam naar Porto en van Porto naar Lissabon! Ik kan nu met een gerust hart zeggen dat ik kapot ben!

Het was erg raar om in Nederland aan te komen en niet naar huis te gaan. We hebben een paar uur rondgelopen op Schiphol en daarna gingen we weer verder. De tijd werkte ook heel verwarrend. Rusland was 2 uur later dan Nederland en Portugal is weer een uur vroeger dan Nederland en dit weekend gaat de klok ook nog eens vooruit. Verwarring alom dus.
We zijn van het vliegveld gehaald door twee hele vrolijke gozers van Teatro O Bando: Chiqo en Miquel. Helaas was de auto waar ze in reden nogal gaar, dus kwamen we pas erg laat in het hotel aan. We konden even onze spullen droppen en daarna mochten we meteen mee naar Teatro O Bando. We kregen een heerlijke welkomstmaaltijd en zo’n beetje alle traditionele alcoholische versnaperingen die er hier zijn. Daarna doodmoe in slaap gevallen.

17 maart t/m 23 maart (Jurre Schreuder)
Wat een bijzonder mooi project en wat een indrukken doen we op. Alledrie danken we god, ook wel het MUZ genaamd, op onze blote knieën dat we hier onderdeel van uit maken. Graag had ik jullie allemaal meegenomen op dit avontuur. We schieten ons helemaal suf aan foto´s en JW maak je borst maar nat: morgen gaat de vijfde tape in de camera. Elke dag worden onze hoofden helemaal volgestopt met van alles: oefeningen, verhalen, indrukken, opdrachten, ideeën en alles wat je maar kunt bedenken.

Kop Vol Spijkers. Beter gezegd Kop Vol Informatie. Wooow, onze hoofden exploderen van alle indrukken. Fantastisch en zeer intensief tegelijk. Rusland was erg indrukwekkend. We kwamen aan in de nacht. Grote stad, veel verkeer en wij natuurlijk behoorlijk opgewonden. De smog kun je voelen, alle auto´s zitten onder het stof en alle bijna alle gebouwen zijn grijs en grauw. Natascha, de assistent van regisseur Anatoli, kwam ons ophalen. Een hele lieve bescheiden vrouw en prototype van iemand uit Rusland: bleek gelaat, grote bril, peper-zout kleurig haar en heel veel kennis in haar hoofd over Rusland. Wat een lieve vrouw en ze was zo bezorgd om ons. Altijd als we met haar op stap waren keek ze elke 5 seconden om of we er nog waren. Zelfs mijn moeder was niet zo begaan.
 
Vanaf de eerste dag begon het circus van indrukken, informatie en repetities. Bijna elke dag werden we op sleeptouw genomen door St. Petersburg. Gelukkig waren naast de grauwe stukken ook hele mooie stukken. Peter de Grote had Amsterdam als inspiratie voor St. Petersburg, erg grappig om te horen, maar niet altijd te zien. Leuk detail: St. Petersburg staat op zeer modderige grond en is daarom net als Amsterdam op palen gebouwd. Een van de grootste kathedralen staat bijvoorbeeld al op drie miljoen houten palen. En zo kregen we bij alles enorme verhalen te horen. Over Daniil Charms, over de Hermitage, de Russische geschiedenis, te veel om op te noemen. Wat een kennis hebben die Russen. En niet alleen onze gidsen. Spreek een gemiddelde Rus op straat, dan moet-ie wel Engels spreken natuurlijk, anders wordt het lastig, en hij kan je alles vertellen over literatuur, geschiedenis, grote leiders en meer.

In de middag repeteerden we met Anatoli van 4 tot 9 uur. Anatoli is een kleine man met baard, redelijk gezet en twinkelende ogen. De repetitieruimte was klein, 4 bij 4 meter, met uitzicht op een verlaten industrieterrein. Heel anders dan we verwacht hadden. In ons idee zou het allemaal oud en vergaan zijn en zeer groot. Oud en vergaan klopte wel, maar dus heel klein. Tenminste, onze repetitieruimte was klein. We hoorden dat Anatoli op dat moment aan vier projecten tegelijkertijd werkte, vaak ook nog op een dag. ´s Ochtends bij een groep, tussen de middag bij een andere groep, dan met ons en dan ´s avonds bij weer een andere groep. En dat alles met het grootste gemak en veel energie, dat is pas werken!!! Een gemiddelde Rus, zover je dat kunt zeggen, heeft twee à drie banen tegelijkertijd, werkt zes à zeven dagen per week en heeft totaal vier(!) weken vakantie. Wij mogen in Nederland in onze handen knijpen met ons leven.

Anatoli vertelde ons veel verhalen over de tijd dat Daniil Charms leefde: 1904-1941. Dat had veel invloed op zijn verhalen en zijn absurdisme. Wat een rare wereld was dat in die tijd. Iedereen kon zomaar worden opgepakt voor het meest stompzinnige dat je maar kon bedenken, meerdere families leefden in een flat en iedereen leende alles van elkaar als ze bezoek kregen, van het tafelkleed tot kleding of een kopje. Daniil Charms schreef misschien wel absurdistisch, maar de wereld waar hij in leefde was nog absurdistischer. Elke dag kregen we opdrachten van hem mee om onze personages meer diepte en achtergrond te geven. Tot diep in de nacht zaten we dan te werken en vielen met een hoofd vol spijkers, eh ik bedoel koperdraad, eh nee, eh, jeetje van alles..... in slaap.

Aan het eind van de Russische week was er een kleine presentatie voor leerlingen van Natascha. Deze kinderen waren tussen de twaalf en zestien jaar. Drie maanden hadden ze aan materiaal over de schrijver gewerkt. Zo zie je waar al die kennis vandaan komt. Ze waren onder de indruk en we hadden een boeiend nagesprek. Na een afscheidsdiner met wijn, voor hun erg duur, net zo duur als een heel diner voor twee personen in een restaurant, vertrokken we in de nacht op weg naar onze volgende bestemming: Portugal!!!! Zon, zee en warmte, ben benieuwd...